Βασικά στοιχεία Πυξίδας

Υποβρύχια πλοήγηση & προσανατολισμός

Αρθρογράφος: Γιώργος Πέτρου Instructor Trainer TDI, SDI. PADI MSDT, CMAS / ΕΟΥΔΑΑΤΚ 3***.
Φωτογραφίες: Ευγενική παραχώρηση PADI, αρχείο Greek Diver, HUE

ΒΑΣΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΥΞΙΔΑΣ

"Η απώλεια του προσανατολισμού υποβρυχίως μπορεί να μεταβάλει

μια κατάδυση αναψυχής σε μια πολύ δυσάρεστη και επικίνδυνη κατάσταση.

Φαντάσου να σε παρασέρνει το ρεύμα και να βρεθείς μεσοπέλαγα.

Φαντάσου να βγεις πολύ μακριά από το σημείο εξόδου και να  πρέπει να περπατήσεις με την στολή πάνω στα βράχια"

Η Πυξίδα δυστυχώς ήταν και είναι ένα πολύ υποτιμημένο και παραμελημένο θέμα στη κατάδυση. Ειδικής μορφής εκπαίδευση θα έλεγα στην οποία δεν επιμένουν οι εκπαιδευτές και δεν εξασκούνται οι αυτοδύτες. Όταν μας χρειαστεί και δεν είμαστε ικανοί να την χρησιμοποιήσουμε αποτελεσματικά ένα είναι σίγουρο ότι θα μπούμε σε περιπέτειες κινδύνου και ταλαιπωρίας. Στο άρθρο αυτό αναφέρουμε βασικά στοιχεία πυξίδας που απαιτείται κατ΄ ελάχιστο να κατέχει ο οποιασδήποτε βαθμίδας αυτοδύτης.

"Προσοχή: σε καμία περίπτωση οι πληροφορίες που να αναφέρονται σε αυτό το άρθρο δεν είναι επαρκή για χρήση από μη εκπαιδευμένα άτομα. Οποιαδήποτε χρήση αυτών θα πρέπει να γίνει από αυτοδύτες πιστοποιημένους στην ειδικότητα του Υποβρύχιου Προσανατολισμού και με ευθύνη αυτών.

 Ολοένα και πιο πολύ συνειδητοποιούμε ότι:

•       Υποβαθμίζεται στα σχολεία εκπαίδευσης αυτοδυτών η διδασκαλία με στόχο την απόκτηση γνώσης και πρακτικής χρήσης Πυξίδας αλλά και ευρύτερα του υποβρύχιου προσανατολισμού.

•       Οι αυτοδύτες δεν νιώθουν την ανάγκη απόκτησης γνώσης και πρακτικής χρήσης Πυξίδας.

•       Οι αυτοδύτες μετά την ολοκλήρωση του σχολείου τους δεν ξανα ασχολούνται με οτιδήποτε έχει να κάνει με πυξίδα και δυστυχώς δεν εξασκούνται σε αυτήν.

•          Όταν οι αυτοδύτες προσπαθήσουν να κάνουνε πυξίδα τις περισσότερες φορές τα αποτελέσματα είναι αρνητικά.

 Και φυσικά επειδή δεν γνωρίζουν πυξίδα και δεν απομακρύνονται από την παραλία.....

Τι είναι πυξίδα

Είναι ένα μέρος του εξοπλισμού μας το οποίο μας βοηθάει να προσανατολιστούμε είτε επίγεια, είτε υποβρυχίως. Έχει την ιδιότητα να "δείχνει" τον Μαγνητικό Βορρά.

Οι κύριοι λόγοι που χρησιμοποιούμε πυξίδα είναι:

1. Για να πάμε από σημείο σε σημείο με τον πιο γρήγορο, ασφαλή και 
σύντομο δρόμο.
2. Να πραγματοποιήσουμε μια διαδρομή πολλών κατευθύνσεων και να 
έχουμε την δυνατότητα να επιστρέψουμε στο σημείο από το οποίο και ξεκινήσαμε.
3. Να πραγματοποιήσουμε έρευνα με τον πλέον οργανωμένο τρόπο.
4. Να κάνουμε οικονομία αερίου.
5. Να έχουμε προκαθορισμένα δεδομένα στην υποβρύχια πορεία μας.
6. Να νιώθουμε ασφάλεια
7. Είναι η μόνη επιλογή μας (πέραν της κάθετης ανάδυσης) όταν είμαστε 
αποπροσανατολισμένοι στο μπλε.

Μια πυξίδα κατά βάση αποτελείται από:

•       Μία πλαστική / ελαστική θήκη (για να τοποθετηθεί εντός η κάψουλα) με ελαστικούς ή υφασμάτινους ιμάντες (για πρόσδεση στον καρπό μας)

•       Μια κάψουλα η οποία εμπεριέχει
* Υγρό, συνήθως Γλυκερίνη
* Μία κάθετη ακίδα
* Ένα δίσκο ο οποίος περιστρέφεται πάνω στην ακίδα και έχει σημειωμένο πάνω του τον διαχωρισμό του ορίζοντα σε μοίρες από τις 0ο έως τις 360ο.

•       Μία περιστρεφόμενη "καστάνια" η οποία και αυτή έχει σημειωμένη πάνω της τον διαχωρισμό του ορίζοντα σε μοίρες από τις 0ο έως τις 360ο. Το σύμβολο της μοίρας είναι η τοποθέτηση στην δεξιά πάνω γωνία του αριθμού π.χ. 180 ένα μικρό "ο". Για παράδειγμα 180ο . Στην καστάνια αυτή υπάρχουν πλαστικές προεξοχές που δύνανται να προσδιορίσουν, εγκλωβίσουν οποιοδήποτε συγκεκριμένο σημείο (μοίρες) του ορίζοντα

•       Ένα παράθυρο σκόπευσης.

•       Μία γραμμή σκόπευσης

Υπάρχουν 2 βασικά είδη πυξίδας:

1. Η αναλογική πυξίδα
2. Η Ψηφιακή πυξίδα
στο άρθρο αυτό θα ασχοληθούμε με την πυξίδα με την οπτική γωνία της χρήσης της 
αναλογικής.

Τα σχήματα, οι βασικές πορείες διευθύνσεις της χρήσης πυξίδας είναι:

•       <->ευθεία πορεία και επιστροφή

•       Ισόπλευρο τρίγωνο

•       Ορθογώνιο ισοσκελές

•       Τετράγωνο

•       Παραλληλόγραμμο

Φυσικά και μπορούν να εφαρμοστούν και άλλα σχήματα αλλά όσο πιο απλό και δεδομένο είναι ένα σχήμα - διεύθυνση πορείας, τόσο πιο πολλές πιθανότητες επιτυχίας έχουμε. Σχήματα όπως Σκαληνό, Ρόμβος, Οκτάγωνα κλπ δεν είναι ιδανικά προς εφαρμογή.

Μαθηματικοί υπολογισμοί



Ευθεία πορεία και επιστροφή

Ας υποθέσουμε ότι παίρνουμε μια ευθεία πορεία και σε κάποιο σημείο σταματάμε και επιθυμούμε να γυρίσουμε πίσω στο ίδιο σημείο από όπου και ξεκινήσαμε,

Νο 1 παράδειγμα: πηγαίνω από το σημείο Α στο σημείο Β με 100ο μοίρες

επιστρέφω από το σημείο Β στο σημείο Α προσθέτοντας η αφαιρώντας 180ο μοίρες.

Άρα στην περίπτωση που προσθέτουμε η πράξη είναι ως εξής:
100ο + 180ο = 280ο μοίρες
στην περίπτωση που αφαιρούμε όμως παρατηρούμε ότι φθάνοντας στο μηδέν αρχίζουμε να αφαιρούμε από τις 360ο . Ας δούμε βήμα προς βήμα την εξέλιξη της πράξης 100ο - 180ο 
100ο - 100ο = 0/360ο και εν συνεχεία 360ο - 80ο = 280ο 
Για να το απλοποιήσουμε η πράξη γίνεται:
100ο - 180ο + 360ο = 280ο

Νο 2 παράδειγμα: πηγαίνω από το σημείο Α στο σημείο Β με 260ο μοίρες 

επιστρέφω από το σημείο Β στο σημείο Α προσθέτοντας η αφαιρώντας 180ο μοίρες.

η εύκολη επιλογή σε αυτήν την περίπτωση είναι περίπτωση της αφαίρεσης, άρα: 260ο - 180ο = 80ο 
 
Στην περίπτωση της πρόσθεσης η πράξη γίνεται ως εξής: 260ο + 180ο - 360ο = 80ο

  "Κανόνας"
Για να επιστρέψουμε στο σημείο από το οποίο ξεκινήσαμε (σε ευθεία γραμμή) είτε προσθέτουμε είτε αφαιρούμε 180ο.
Εάν <180ο προσθέτουμε. Εάν >180ο αφαιρούμε 

Ορθογώνιο ισοσκελές

Έχουμε ένα ορθογώνιο ισοσκελές τρίγωνο. Η πορεία μας ΓΑ είναι 140 μοιρών και δεξιόστροφη. Ας υπολογίσουμε τις πορείες ΑΒ & ΒΓ.

140ο

  Σε ορθογώνιο ισοσκελές τρίγωνο οι εσωτερικές γωνίες είναι : Γ = 90ο Α = 45ο Β = 45ο 
Και οι εξωτερικές δεξιόστροφες διορθώσεις είναι: Γ = + 90ο Α = + 135ο Β = 135ο

Άρα οι πορείες μας είναι:
ΓΑ = 140ο 
ΑΒ = 140ο + 135ο = 275ο 
ΒΓ = 275ο + 135ο - 360ο = 50ο 
Επιβεβαίωση:
ΓΑ = 50ο + 90ο = 140ο

  "Κανόνας"
- Σε ορθογώνιο ισοσκελές τρίγωνο για τον υπολογισμό δεξιόστροφης πορείας προσθέτουμε + 90ο + 135ο + 135ο 
- Σε ορθογώνιο ισοσκελές τρίγωνο για τον υπολογισμό αριστερόστροφης πορείας αφαιρούμε - 90ο - 135ο - 135ο

Ισόπλευρο τρίγωνο

Έχουμε ένα ισόπλευρο τρίγωνο. Η πορεία μας ΒΑ είναι 35 μοιρών και Αριστερόστροφη. 
Ας υπολογίσουμε τις πορείες ΑΓ & ΓΒ

Σε ισόπλευρο τρίγωνο οι εσωτερικές γωνίες είναι : Γ = 60ο Α = 60ο Β = 60ο 
Και οι εξωτερικές δεξιόστροφες διορθώσεις είναι: Γ = - 120ο Α = - 120ο Β = - 120ο

Άρα οι πορείες μας είναι:
ΒΑ = 35ο 
ΑΓ = 35ο - 120ο + 360ο = 275ο 
ΓΒ = 275ο - 120ο = 155ο 
Επιβεβαίωση:
ΒΑ = 155ο - 120ο = 35ο 

  "Κανόνας"

- Σε ισόπλευρο τρίγωνο για τον υπολογισμό δεξιόστροφης πορείας προσθέτουμε 
+ 120ο + 120ο + 120ο 
- Σε ισόπλευρο τρίγωνο για τον υπολογισμό αριστερόστροφης πορείας αφαιρούμε 
- 120ο - 120ο - 120ο

Προβλήματα κατά την πυξίδα

Τα πιθανά προβλήματα (μερικά) που μπορεί να υπάρξουν κατά την πραγματοποίηση πυξίδας είναι:

1. Η πυξίδα να μην λειτουργεί σωστά. Οφείλουμε να είμαστε σίγουροι ότι η πυξίδα μας λειτουργεί σωστά. 
2. Να μην υπάρχουν αντικείμενα που να μην μαγνητίζουν / επηρεάζουν.
3. Ο αυτοδύτης να μην κρατάει σταθερή την πορεία.
Εάν δεν διατηρείται σταθερή η τήρηση των μοιρών της πορείας η πορεία πυξίδα δεν θα είναι ακριβής. Το πρόβλημα συναντάται σε αυτοδύτες οι οποίοι δεν έχουν εξασκηθεί αρκετά στην χρήση πυξίδας.
4. Να υπάρχει πλάγια μετατόπιση λόγω:
- δυνατότερου πεδιλισμού του ενός ποδιού. Αυτό είναι ένα πρόβλημα που δεν μπορούμε να εντοπίσουμε κατά την κατάδυση.
- δυνατού ρεύματος. Η περίπτωση της ύπαρξης ρεύματος είναι ένας σοβαρός παράγοντας ο οποίος αναμφίβολα θα συμβάλει σε αποτυχία της πυξίδας μας εάν δεν κάνουμε τις απαραίτητες διορθώσεις (πρόσθεση ή αφαίρεση μοιρών).
Προσοχή: σε περίπτωση πλάγιας, παράλληλης με την επιθυμητή πορεία, πορείας η ένδειξή μας θα παραμείνει η ίδια αλλά θα "βγούμε" σε άλλο σημείο από το επιθυμητό.
5. Απώλεια ζευγαριού. Αυτό είναι ένα συχνό πρόβλημα που συμβαίνει δυστυχώς σε ζευγάρια αυτοδυτών διότι αυτός που κάνει πυξίδα:
- έχει σχεδόν ιδανική υδροδυναμική θέση με αποτέλεσμα να κολυμπάει γρήγορα
- έχει μια σχεδόν απόλυτη προσήλωση στην επιτυχία της πυξίδας, συγκεντρώνεται σε αυτήν και δεν προσέχει το ζευγάρι του.
6. Απώλεια Πλευστότητας. Αυτό είναι ένα σοβαρό πρόβλημα και θα πρέπει να προσέξει ιδιαίτερα ο αυτοδύτης, είναι πιθανό να συμβεί όταν κάνουμε ρηχή μεσοπέλαγη πορεία.

Ειδικές ασκήσεις 

Υπάρχουν άραγε ειδικές ασκήσεις που μπορούμε να κάνουμε έτσι ώστε να γίνουμε καλοί στην πυξίδα? Όχι, το μυστικό είναι να κάνουμε συχνά χρήση πυξίδας, να εξασκούμαστε στα βασικά σχήματα ευθεία /επιστροφή και φυσικά σε τρίγωνη πορεία. 
Πάντως μια πολύ χρήσιμη και "διδακτική" είναι η άσκηση "Σταυρός". 
Αυτή πραγματοποιείται ως εξής: Πραγματοποιούμε πυξίδα σε ένα ρηχό βάθος π.χ. βάθος 6 μέτρων σε καταδυτικό σημείο όπου δεν διακρίνεται ο πυθμένας ή άλλο σημείο συσχέτισης προσπαθώντας να διατηρήσουμε βάθος και διεύθυνση (μοίρες) ταυτόχρονα.

Κατανάλωση
Ένα άλλο σημείο το οποίο και θα πρέπει να προσέξουμε είναι η κατανάλωση του αερίου μας. Συχνά κάνοντας πυξίδα αφοσιωνόμαστε τόσο σε αυτήν που δεν ελέγχουμε τον ζωτικό παράγοντα της επάρκειας του αέρα μας.

Κάθετη Πυξίδα 
Τέλος, μια πολύ χρήσιμη συμβουλή είναι η εφαρμογή της "Κάθετης" λεγόμενης πυξίδας. Η εφαρμογή αυτής έχει σαν αποτέλεσμα να "δούμε/φθάσουμε" το συντομότερο ξηρά.